Gevangen

Op 8 september 1941 werd het ‘Groot Seminarie Haaren’ door de Duitse bezetter gevorderd, waarna op 13 september alle priester studenten al waren vertrokken, met mede nemen van al het meubilair en andere inventaris.
Vanaf die dag werden de gebouwen en het grote park gebruikt door de Duitse Sicherheitsdienst (SD).

In de ‘Polizeigefängnis und Untersuchungs Gefängnis Haaren’ werden verschillende groepen gevangen gehouden, totaal ongeveer 4100 mensen!

uitgebreide info

Amersfoorters

B.1999.A.W.-040 a -3De ‘Amersfoorters’ zijn gevangenen die in Kamp Amersfoort persoonlijk uitgezocht werden om samen met de Duitsers ‘Lager Haaren’ draaiende te krijgen voor haar nieuwe bewoners. Op 15 november 1941 komt de eerste groep van 54 mannen aan in vrachtwagens, via de Poort der Zuchten. (ingang rijksweg). Direct na binnenkomst kregen ze een kamer en een taak toebedeeld en konden ze meteen aan de slag, want een dag later al kwamen de eerste ‘echte’ gevangenen van Kamp Haaren, de Indische Gijzelaars.

Op 7 november 1942 arriveerden nog eens ca. 45 Amersfoorters extra.

uitgebreide info

Indische gijzelaars

Deze groep bestond uit ca. 400 mensen die vastgezet werden als represaille voor de internering (door de Nederlandse regering) van Duitsers in Nederlands Oost Indië (Indonesië).

L.J.-3 - kopie 2Grofweg zijn deze gijzelaars in drie groepen te delen:

  1. opgepakt op 19 juli 1940: verlofgangers die in Nederlands Indië geboren waren en Nederlanders die daar werkzaam waren
  2. opgepakt op 7 oktober 1940: mensen uit diverse lagen van de bevolking, die verder niets met Nederlands-Indië te maken hadden
  3. willekeurige mensen die nu en dan in Haaren en Sint-Michielsgestel aan deze groep werden toegevoegd

De gevangenen van groep 1 en 2 hadden een relatief zware tijd in Buchenwald gehad, voordat ze in Haaren kwamen!

Op 11 mei 1942 werden de ‘Indische gijzelaars’ overgebracht naar Beekvliet in St. Michielsgestel.

uitgebreide info

Preventieve gijzelaars

Om het groeiende verzet tegen de bezetter te breken besloten de Duitsers belangrijke personen te interneren, die met hun leven voor deze verzetsdaden daden borg moesten staan. Dit waren de ‘Präventiv Geiseln’ ofwel de antiverzet-gijzelaars.

L.J.-1 2Op 13 juli 1942 werden 800 personen geïnterneerd in het ‘Kamp Haaren’. Een aantal van hen werd weer vrijgelaten wegens vergissingen, leeftijd of pro-Duitse sympathieën, ongeveer 640 gijzelaars bleven echter gevangen! Veel van deze gijzelaars bekleedden vooraanstaande posities in de Nederlandse maatschappij, zoals leidende functionarissen in de industrie, handel en de politiek, vrije beroepsbeoefenaars, geestelijken etc. Af en toe werden er enkelen vrijgelaten.

Op 6 november 1942 werd een groep van 197 personen overgebracht naar Beekvliet en op 17 december 1942 werden nog eens 109 gijzelaars vrijgelaten. De overgebleven gijzelaars werden op 11 januari 1943 overgebracht naar Beekvliet, waarna Kamp Haaren geen ‘preventieve gijzelaars’ meer had.

uitgebreide info

OD gevangenen

herdenking politieke gev 2Na de capitulatie in mei 1940 werden de militairen van het Nederlandse leger in krijgsgevangenschap genomen door de bezetter en later weer vrijgelaten. De ex-militairen bleven echter met elkaar contact houden en vormden een organisatie, de Ordedienst (OD), met als eerste doel om op te treden bij de ‘aanstaande’ bevrijding en het handhaven van de orde in de chaos na de bevrijding.
De dienst ontwikkelde zich echter steeds meer tot een verzetsbeweging met een militaire achtergrond, goed georganiseerd met een commandant aan het hoofd en gewestelijke afdelingen.
Naast ex-militairen deden ook personen mee die zich wilden inzetten voor de vrijheid van het vaderland.
Ze hielden zich bezig met het helpen van de geallieerden, door inlichtingen te verzamelen, maar ook door sabotage.

De eerste OD-ers kwamen binnen op 1 augustus 1942, waarna nog geregeld individuele of kleine groepen OD-ers werden binnengebracht, verplaatst of vrijgelaten. In totaal hebben ca. 100 OD-ers en hun helpers in Kamp Haaren gevangen gezeten.

uitgebreide info

ID gevangenen

Door het hele land verzamelden verzetsmensen van de diverse inlichtingen diensten (ID) allerlei gegevens over de Duitse troepen, hun verplaatsingen, sterkte, materialen en activiteiten. Deze gegevens werden dan, in het geheim, doorgegeven aan de geallieerden ten behoeve van hun oorlogsvoering. Bekende inlichtingen organisaties waren bijv. het ‘Englandspiel’ en de ‘Hannibal-groep’.

De eerste ID gevangene, lid van het ‘Englandspiel’, arriveerde op 1 mei 1942 in Kamp Haaren, samen met nog ± 40 andere gevangenen.

uitgebreide info

 

Englandspiel

Personen die in Engeland opgeleid werden als ‘geheim agent’, om daarna in Nederland gedropt ofwel aan land gezet te worden ter ondersteuning van het verzet, o.a. bij het doorgeven van berichten naar Engeland. De Duitsers slaagden er echter in de hierbij gebruikte code te breken en de verbinding “over te nemen”. Daarmee misleidden ze de Engelsen met onjuiste informatie. Veel agenten werden daarna bij aankomst in Nederland opgewacht door de Duitsers en naar Polizeigefängnis Haaren gebracht.

Nadat de Engelsen ontdekten dat de Duitsers de verbinding hadden overgenomen, verspreidden zij op hun beurt ook weer onjuiste informatie, dit om hun plannen geheim te houden. Wie bedroog wie, de Duitsers de Engelsen of de Engelsen de Duitsers? Dit ‘spionage-spel’ kreeg de naam Englandspiel ofwel Operatie Nordpol, zoals de Duitsers het noemden.

Totaal werden 59 agenten opgesloten in en langdurig ondervraagd in Kamp Haaren. Uiteindelijk kwamen de meesten van hen in Mauthausen terecht waar de laatsten op 6 en 7 september 1944 om het leven kwamen.

Slechts twee van hen wisten te ontsnappen uit Haaren. Iedereen kent de belevenissen van de ‘Soldaat van Oranje’, maar dat vanuit Haaren een soortgelijke hachelijke vlucht van bezet Nederland naar het veilige Engeland werd gemaakt, is veel minder bekend!

Samen met SEO (Stichting Englandspiel Onderzoek) hebben we in de Gedenkplaats Haaren een uitgebreide, indringende expositie over het ‘Englandspiel’. Zie Exposities

uitgebreide info

Joodse gevangenen

In de periode mei 1942 tot januari 1943 werden er in Haaren Joden geinterneerd. de periode voordat Kamp Vught  geopend werd. Later kwamen nog Joden binnen als ‘grensoverschrijders’.

Ze bleven enkele dagen tot enkele weken in Haaren waarna ze op transport gingen naar Amersfoort of Westerbork. De jongste van hen was Max Lievendag slechts 2 ½ jaar oud, met zijn moeder, zijn vader was al eerder via Haaren naar Duitsland gebracht.

Onder de ‘Indische gijzelaars waren ook Joden, die stonden onder bescherming van het Rode Kruis en bleven daarom gespaard.

Totaal hebben ongeveer 190 Joden in Kamp Haaren gevangen gezeten.

uitgebreide info

Helpers van onderduikers en Joden

Vanuit de bevolking begonnen velen op eigen initiatief hulp te bieden aan in het nauw gebrachte Joden, verzetsmensen, piloten, studenten, onderduikers, verzetsmensen, mensen die in Duitsland moesten gaan werken of die op een of andere manier bloot stonden aan vervolging door de bezetter. Deze hulp bestond bijv. uit het zoeken van onderduik mogelijkheden, mensen smokkelen, persoonsbewijzen en bonkaarten ‘organiseren’. Later vormden deze mensen ook weer organisaties,zoals het Utrechts Kindercomité en de groep rond het illegale blad ‘Trouw’.

uitgebreide info

Grensoverschrijders

Tot deze categorie hoorden de mensen die om de meest uiteenlopende redenen gevangen werden gezet met betrekking tot het overschrijden van de Nederlands-Belgische grens. Onder hen waren smokkelaars, onderduikers, zwarthandelaren, piloten en pilotenhelpers, Joden, mensen die Joden de grens overbrachten en personen die naar Engeland wilden.

Totaal 1149 mannen en 191 vrouwen kwamen in Kamp Haaren, waaronder ook 72 Joden. Het waren ook mensen tegen wie men niets kon bewijzen, maar die wel voor de bezetter ongewenst of gevaarlijk zouden kunnen worden. Het beleid was dan ze naar concentratiekampen te sturen, daar zorgde men dat ze zouden verdwijnen…

uitgebreide info

Haarense gevangenen

Personen uit Haaren die gevangen genomen waren wegens verzetsdaden en bijv. hulp aan gevangenen. In deze categorie valt o.a. André Vissers, die als gemeenteambtenaar veel goeds had gedaan in het verzet, en Engeltje
Witlox.

uitgebreide info

Hulp van buiten:

Hoewel het Kamp met prikkeldraad en gewapende wachten ‘beveiligd’ was, waren er toch enkele Haarenaren die hulp boden aan de gevangenen. Eén van hen is Engelbertus Witlox. Hij werkte bij transportbedrijf Van Gend & Loos en kwam regelmatig pakketten bezorgen bij Kamp Haaren. De bewakers zagen hem graag komen omdat hij iets meebracht van ’thuis’. Hij bouwde aldus vertrouwen op bij de bewaking en Witlox werd niet meer gecontroleerd als hij binnenkwam. Zo smokkelde hij illegale boodschappen naar binnen of naar buiten. Hij is voor de gevangenen zeer belangrijk geweest.

uitgebreide info

Terug